Sâm dây có tên khoa học là Codonopsis sp.
Sâm dây được biết đến như dược liệu quý được sử dụng rất nhiều trên thế giới và mỗi quốc gia sẽ có những tên gọi khác nhau.
Tại Việt Nam cũng được gọi theo nhiều tên khác nhau như: Đảng sâm, Sâm dây Ngọc linh, Hồng Đẳng sâm, Sâm rừng…
ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT
Sâm dây thuộc loài cây thân cỏ, dây leo có thời gian sống khá lâu. Tuỳ thuộc vào vị trí địa lý cũng như điều kiện tự nhiên ở môi trường sống xung quanh của Sâm dây mà thân cây có thể mọc lan dưới đất hay leo lên một vật hoặc một cây khác, leo bằng thân quấn. Thân leo dài 2 – 3 m, phân nhánh nhiều.
Lá mọc đối, hình tim, mép nguyên, lượn sóng hoặc hơi khía răng cưa, mặt trên màu xanh lục, mặt dưới có lông nhung trắng.
Hoa mọc riêng rẽ ở kẽ lá, cuống dài 2 – 6 cm, đài gồm 5 phiến hẹp, tràng hình chuông màu trắng, chia 5 thuỳ.
Quả nang hình cầu có 5 cạnh mờ, đầu trên có một núm nhỏ hình nón, khi chín màu tím hoặc đỏ. Hạt nhiều màu vàng nhạt.
Rễ phình thành củ hình trụ dài, đường kính 1,5 – 2,0 cm, phía trên to, phía dưới có phân nhánh, màu vàng nhạt.
THU HOẠCH VÀ BÀO CHẾ: Trong YHCT củ Sâm dây có vị ngọt, tính bình, quy vào kinh Tỳ và Phế.
Cây Sâm dây được thu hoạch vào mùa đông, và dấu hiệu nhận biết bởi lá cây đã úa vàng và rụng lá nhiều. Hoặc có thể thu hoạch vào thời điểm đầu xuân năm sau khi đó lá cây Sâm chưa đâm chồi nảy lộc. Trong quá trình thu hoạch sâm, cần phải thực hiện đào hết cả rễ và không được làm trầy xước rễ cây.
Sau khi thu hoạch rễ cây được mang về rửa sạch cát bụi, sau đó ủ một đêm hoặc có thể đồ sâm sao cho chín bốc hơi là được.
Khi củ Sâm mềm có thể thái mỏng rồi tẩm nước gừng để giảm bớt tính hàn hoặc sao qua trước khi sử dụng.
Sâm dây được bảo quản bằng cách đậy kín để tránh ẩm, cần thoáng gió, khô ráo, tránh trường hợp sâm bị mốc vì vị thuốc Đẳng sâm có tính thảo dược ngọt và dễ bị mối mọt.
Trong Y học cổ truyền, tạng Phế thuộc hành kim, chủ về khí, hô hấp, điều hòa toàn thân, khai khiếu ra mũi và chủ bì mao (da lông). Trong bài viết này sẽ bào chế Sâm dây thành dạng món ăn vặt giúp bổ phế sinh tân dịch nhuận nhan sắc: Sâm dây sau khi bào chế thành miếng, tiếp tục tẩm với nước mía (đường mật) và sấy khô. Cách này lặp đi lặp lại 4 lần, sao cho miếng Sâm mềm, ngọt dịu, dễ sử dụng và tiện bảo quản.
LỢI ÍCH CỦA SẢN PHẨM:
Trong đông y Đẳng sâm có tính bình có vị ngọt nên có thể tác động trực tiếp vào phế và tỳ nay lại tẩm ngọt của nước mía để đi vào Tỳ. Giúp ích khí, bổ trung, sinh tân dịch và kiện tỳ. Giúp bồi bổ cơ thể, tăng cường sức đề kháng, trị mệt mỏi, kém ăn, suy nhược, và hỗ trợ tiêu hóa, hô hấp. 
Sâm dây có thể được dùng cho các trường hợp người bệnh bị tỳ vị hư nhược, khí hư huyết hư, thể trạng mệt mỏi, ăn kém, đại tiện lỏng…
Bên cạnh đó, Sâm dây còn được sử dụng thay cho Nhân sâm ở những bài thuốc có thể chữa các chứng bệnh như tiêu hoá hư yếu, tiêu hoá kém, cùng với các vị thuốc khác như Bạch truật, Bạch linh, Hoài sơn, Liên nhục….
Các bài thuốc sử dụng Đẳng sâm: SÂM LINH BẠCH TRUẬT tán, HƯƠNG SA LỤC QUÂN TỬ giúp bổ trung ích khí chữa các bệnh liên quan đến rối loạn tiêu hóa, rối loạn hấp thu kéo dài.
Trong bài viết này sẽ bào chế Sâm dây thành dạng món ăn vặt giúp bổ Phế sinh tân dịch nhuận nhan sắc. Sâm dây sẽ được sử dụng với liều dùng khoảng từ 15 – 20gr một ngày và dùng ở dạng ăn trực tiếp.
MỘT SỐ BÀI THUỐC SỬ DỤNG ĐẲNG SÂM:
- Bài thuốc dưỡng khí, hư tỳ, kém ăn…
Sử dụng Đẳng sâm kết hợp cùng các vị khác như Mộc hương 80gr, Hoàng kỳ 160gr, Long nhãn 160gr, Bạch truật 160gr, Hắc táo 160gr, Phục linh 160gr, Cam thảo 40gr, Đại táo 40gr, Đương quy 160gr, Viễn chí 20gr.
Đem tất cả hỗn hợp các vị thuốc trên đi tán nhỏ rồi cho vào lọ thuỷ tinh đậy kín. Mỗi lần sử dụng lấy khoảng 10gr và hoà tan với nước ấm và uống trước khi ăn hai tiếng. Bài thuốc này có thể mang lại hiệu quả giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi nếu sử dụng kiên trì và đều đặn.
- Bài thuốc tăng cường thể trạng cho người già yếu.
Đẳng sâm 40gr cùng với Đương quy 12gr, Long nhãn 12gr, Ngưu tất 12gr. Các nguyên liệu kể trên mang đi làm sạch và sắc thuốc để uống. Và để đạt hiệu quả tốt nhất của thuốc thì bạn nên sử dụng sau bữa ăn.
- Bài thuốc giúp ổn định đường ruột và hệ tiêu hoá.
Đẳng sâm 30gr, Thăng ma 30gr, Bạch truật 30gr, Sài hồ 30gr, Trần bì 30gr, Cam thảo 30gr, Hoàng kỳ 10gr, Đại táo 12gr,Gừng tươi 12gr, Đương quy 12gr. Sử dụng các vị thuốc này đem đi tán nhỏ thành bột và hoà với nước ấm mỗi khi sử dụng. Bài thuốc này nên sử dụng 18 gam mỗi ngày và chia làm hai lần sử dụng trước bữa ăn khoảng 2 giờ.
Đẳng sâm mặc dù mang lại nhiều lợi ích cho sức khoẻ nhưng cũng giống như các vị dược liệu khác nếu sử dụng không đúng cách có thể gây ra phản tác dụng. Thậm chí có thể làm cho bệnh tiến triển nặng và nghiêm trọng hơn. Vì vậy, khi sử dụng Đẳng sâm, bạn cần lưu ý:
Trước khi muốn sử dụng Đẳng sâm bạn nên tham khảo ý kiến của thầy thuốc để xác định xem Đẳng sâm có thực sự mang lại hiệu quả điều trị cho tình trạng hiện tại của bạn không. Hơn nữa, thầy thuốc cũng sẽ giúp bạn hiểu và sử dụng đúng cách, đúng liều phù hợp với tình trạng bệnh và mang lại hiệu quả tốt nhất.
Bạn không nên tự ý kết hợp Đẳng sâm với các dược liệu khác.
Bạn nên sử dụng Đẳng sâm theo đúng liều lượng đã được chỉ định, không nên sử dụng quá liều có thể gây ra những tác dụng phụ không mong muốn và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khoẻ.
LỜI KHUYÊN:
- Bạn cần thực hiện kết hợp giữa việc sử dụng sản phẩm với chế độ ăn uống, luyện tập, nghỉ ngơi khoa học và hợp lý.
- Sản phẩm thảo mộc sẽ có hiệu quả từ từ nên bạn cần kiên trì thực hiện mới nhận thấy được tác dụng.
- Đối với những trường hợp phụ nữ mang thai hoặc phụ nữ đang cho con bú, bạn không nên tự ý sử dụng Đẳng sâm khi không được sự cho phép của thầy thuốc.
